Evde Kompost Hazırlama

Mutfakta her gün çıkan çay posası, sebze kabuğu, kahve telvesi… Bunların çöpe gitmesi yerine bitkilerinizi besleyen koyu renkli, mis kokulu bir toprağa dönüşmesi mümkün. Ev kompostu nasıl yapılır sorusu ilk bakışta karmaşık görünse de, işin özü birkaç basit kurala dayanıyor: doğru malzemeyi karıştırmak, havalandırmak ve sabretmek.

Kompost tam olarak nedir?

Kompost, organik atıkların mikroorganizmalar ve solucanlar tarafından parçalanmasıyla ortaya çıkan, humus bakımından zengin bir toprak düzenleyicisidir. Kimyasal gübre gibi bitkiyi hızla "şişirmez"; bunun yerine toprağın yapısını düzeltir, su tutma kapasitesini artırır ve besin maddelerini yavaş yavaş salar. Saksı toprağınızın zamanla sertleşip su geçirmez hale geldiğini fark ettiyseniz, aradığınız çözüm büyük ihtimalle budur.

Balkonda da yapılır mı, yoksa bahçe şart mı?

Balkonda gayet güzel yapılır. Bahçesi olan biri toprağa doğrudan temas eden açık bir yığın kurabilir; apartmanda yaşayan biri ise kapaklı bir plastik kova ya da solucan kompostu kutusu kullanır. Balkon bahçesi kurmayı düşünüyorsanız kompost kabını en baştan planlamanız, sonradan yer sıkıştırmasından iyidir. 40-60 litrelik bir kap, iki kişilik bir mutfağın atığını rahatlıkla karşılar.

Neleri atabilirim, neleri atamam?

Yasak listesinin sebebi basit: yağlı ve hayvansal atıklar kokar, sinek ve kemirgen çeker, ayrıca ev tipi kompostun sıcaklığı bu maddeleri güvenli şekilde parçalamaya yetmez.

Adım adım ev kompostu

1. Kabı hazırlayın. Kapaklı bir plastik kovanın yan yüzlerine ve tabanına 5-6 mm çapında delikler açın. Hava girmezse süreç çürümeye döner. Kabın altına sızıntı suyunu toplayacak bir tepsi koyun; o su seyreltilip sıvı gübre olarak kullanılabilir.
2. Taban katmanını serin. En alta bir avuç kuru yaprak, ince dal parçası veya karton şeritler koyun. Bu katman drenajı sağlar ve fazla nemi emer.
3. Yeşil ve kahverengiyi dengeleyin. "Yeşil" azot kaynağıdır: sebze kabukları, çay posası, taze ot. "Kahverengi" karbon kaynağıdır: kuru yaprak, karton, talaş, gazete. Hacim olarak 1 ölçü yeşile 2-3 ölçü kahverengi hedefleyin. Bu oran tüm işin kalbidir.
4. Atıkları küçültün. Ne kadar küçük parça, o kadar hızlı ayrışma. Karpuz kabuğunu bütün atarsanız aylarca öylece durur; bıçakla dörde bölerseniz haftalar içinde kaybolur.
5. Her mutfak atığının üstünü örtün. Kovaya çay posası attıysanız üstüne bir avuç kuru yaprak veya karton serpin. Sinek ve koku sorunlarının çoğu bu tek alışkanlıkla biter.
6. Nemi kontrol edin. İdeal kıvam, sıkılmış sünger gibidir: avucunuzda sıktığınızda bir iki damla su gelir ama akmaz. Kuruysa su püskürtün, çamurlaşmışsa bol kahverengi malzeme ekleyin.
7. Havalandırın. Haftada bir, uzun bir çubuk veya küçük bir çapayla yığını alt üst edin. Oksijen alan yığın ısınır, ısınan yığın hızlı ayrışır.
8. Olgunlaşmasını bekleyin. Ev koşullarında 2-6 ay arası bir süre normaldir. Karışım koyu kahverengi, ufalanabilir ve orman toprağı kokusundaysa hazırdır. Emin değilseniz iri parçaları eleyip tekrar kovaya atın.
9. Kullanın. Saksı toprağının hacimce dörtte biri kadar kompost karıştırın ya da mevcut bitkilerin üstüne 1-2 cm kalınlıkta serin. Fideler ve tohum ekimi için saf kompost fazla besleyicidir; mutlaka seyreltin.

Sık yapılan hatalar

• Sadece mutfak atığı atmak. Kahverengi malzeme eklenmeyen kova birkaç günde ıslak, kokulu bir bulamaca döner. Kuru yaprak ya da kartonu her zaman elinizin altında bulundurun.
• Kapağı sımsıkı kapatmak. Hava almayan ortamda oksijensiz bakteriler devreye girer, ekşi bir koku çıkar. Delikler tıkanmışsa açın.
• Sürekli su eklemek. Sebze kabukları zaten su içerir. Kompostu bitki sular gibi sulamak en yaygın yeni başlayan hatasıdır; bahçede su tasarrufu için geliştirdiğiniz ölçülü sulama refleksi burada da işe yarar.
• Hiç karıştırmamak. Yığın sıkışır, ortası havasız kalır, süreç aylarca durur.
• Olgunlaşmamış komposta bitki dikmek. Ayrışması bitmemiş malzeme topraktaki azotu geçici olarak tüketir ve kökleri yakabilir. Şüphedeyseniz bir ay daha bekletin.
• Yanlış yerde konumlandırmak. Kışın buz tutan, yazın öğle güneşinde kavrulan bir köşe yerine yarı gölge, rüzgârdan korunaklı bir nokta seçin.

Karşılaşabileceğiniz sorunlar ve çözümleri

Kötü koku var: Fazla nem ve fazla yeşil demektir. Karıştırın, bolca karton ve kuru yaprak ekleyin.

Meyve sinekleri üşüştü: Atıkların üstü açıkta kalmıştır. Her ekleme sonrası kahverengi malzemeyle örtün, birkaç gün kapağı gölgede tutun.