Ev bahçesinde yeşil başlangıç

Domates Kesme Fidesi ile Başlamak

Tohum ektiniz, iki hafta bekledi, çıkmadı; ya da çıktı ama iplik gibi uzayıp devrildi. Domateste bu hikâye çok tanıdıktır. İşte tam bu noktada devreye domates kesme fidesi giriyor: kökü tutmuş, gövdesi kalınlaşmış, birkaç haftalık yolu sizin yerinize almış bir bitkiyle başlamak. Aşağıda yeni başlayan biri için baştan sona ne yapılacağını, sık takılınan yerleri sorularla birlikte anlatıyorum.

Kesme fidesi tam olarak nedir?

İki anlamda kullanılıyor ve ikisi de işinize yarar. Birincisi, fidecinin viyollerde yetiştirip tek tek ayırarak (keserek) sattığı hazır domates fidesi. İkincisi, mevcut bir domates bitkisinden alınan bir dalın suda ya da toprakta köklendirilmesiyle elde edilen çelik fide. Domates, çelikten köklenmesi en kolay sebzelerden biridir; koltuk altından çıkan obur dalları çöpe atmak yerine yeni bitkiye çevirebilirsiniz.

Tohum yerine fideyle başlamanın avantajı ne?

  • Zaman: Tohumdan fide olana kadar geçen 5-7 haftalık süreyi atlarsınız. Hasat belirgin şekilde öne gelir.
  • Risk: Çimlenmeme, çökerten hastalığı, ışık yetersizliğinden uzayan fideler gibi başlangıç sorunlarıyla uğraşmazsınız.
  • Ekipman: Isıtıcı mat, fide lambası, viyol gibi malzemeye ihtiyaç duymazsınız.
  • Denemek kolay: Balkonda iki saksıyla başlamak isteyen biri için tohum paketindeki 30 tohum fazla; iki fide yeterlidir.

Karşılığında çeşit seçeneğiniz daralır ve fide başına maliyet artar. Tohumdan yetiştirmenin ayrıntılarını merak ediyorsanız site içindeki tohumla çoğaltma rehberi bu ikisini karşılaştırmanıza yardım eder.

Adım adım: fideden domatese

  1. Zamanlamayı belirleyin. Domates soğuğa dayanmaz. Gece sıcaklıkları düzenli olarak 10 °C üzerine çıkmadan dışarıya fide dikmeyin. Bölgenizin son don tarihi geçmiş olmalı; mevsimsel ekim takvimi bu konuda pusula gibidir.
  2. Sağlam fide seçin. Aradığınız şey uzun değil tıknaz fide: gövde kalemden kalın, boğum araları kısa, yapraklar koyu yeşil, kök topağı saksıdan çıktığında dağılmayacak kadar sarılmış. Sarı yaprak, alt yapraklarda leke, gövdede kuruma varsa almayın.
  3. Çelik alacaksanız dalı doğru kesin. Sağlıklı bir bitkiden 10-15 cm'lik, çiçeksiz bir yan dalı temiz makasla kesin. Alt yaprakları sıyırın, üstte 2-3 yaprak bırakın. Bir bardak suya ya da nemli harca koyup ışığa doğrudan bakmayan aydınlık bir yere alın. 7-12 gün içinde beyaz kökler görünür.
  4. Saksı ve toprağı hazırlayın. Tek domates için en az 15-20 litre hacim gerekir; küçük saksı, susuz ve verimsiz bitki demektir. Süzen ama nem tutan bir harç kullanın: torf/hindistan cevizi torfu, bahçe toprağı ve perlit karışımı iyi çalışır. Toprak seçimi ve kompost konularındaki yazılar burada doğrudan işinize yarar.
  5. Derin dikin. Domatesin en güzel tarafı: gövdesi toprak altında kalan kısımdan yeni kök verir. Fideyi alt yapraklarını sıyırıp gövdesinin üçte birini toprağa girecek şekilde dikin. Kök sistemi genişler, bitki rüzgârda devrilmez.
  6. Sertleştirme (alıştırma) yapın. Sera veya ev içinde büyümüş fideyi bir günde tam güneşe bırakmayın. 4-5 gün boyunca günde 2-3 saatten başlayıp süreyi artırarak dışarı çıkarın. Aksi hâlde yapraklarda beyaz güneş yanığı lekeleri oluşur.
  7. Desteği ilk günde çakın. Herik (sırık) veya kafesi bitki büyüdükten sonra takmaya çalışırsanız kökleri yaralarsınız. Dikimle birlikte 150-180 cm'lik bir çubuk yerleştirin, gövdeyi gevşek bağlarla tutturun.
  8. Sulamayı düzene sokun. İlk hafta toprağın üst katmanı nemli kalsın. Sonrasında az sık ama bol sulayın: parmağınızı 3-4 cm daldırdığınızda kuru geliyorsa su verin. Yapraklara değil dibe su verilir; düzensiz sulama meyvede çatlama ve dip çürüklüğü yapar.
  9. Beslemeyi kademelendirin. Dikimden 2-3 hafta sonra dengeli bir gübreyle başlayın; ilk çiçekler görününce potasyumu yüksek bir ürüne geçin. Sürekli azot vermek yaprak ormanı, az meyve anlamına gelir.
  10. Koltuk altlarını alın. Sırık çeşitlerde yaprak ile gövde arasından çıkan filizleri küçükken parmakla koparın. Bu filizler aynı zamanda bir sonraki kesme fideniz olabilir.

Sık yapılan hatalar