Soğan ve Sarımsak Ekimi Adım Adım

Soğan ve sarımsak, ev bahçesine yeni başlayan biri için en affedici iki bitkidir. Toprağa gömdüğünüz küçük bir diş ya da arpacık, aylar boyunca kendi kendine büyür; sizden istediği şey sadece doğru zaman, gevşek bir toprak ve ölçülü su. Aşağıda soğan sarımsak nasıl ekilir sorusunu, kafanızda oluşacak sırayla yanıtlıyorum.

Önce şu soruları netleştirin

Tohumdan mı, dişten mi başlanır?

Yeni başlıyorsanız cevap net: sarımsağı dişten, soğanı arpacıktan ekin. Sarımsağın tohumla üretimi ev koşullarında pratik değildir, zaten baş sarımsağı dişlere ayırıp ekmek en yaygın yöntemdir. Soğanda üç yol var: tohum, arpacık (küçük soğan) ve fide. Tohum en ucuz ama en yavaş; arpacık ise toprağa girdiği gün işin yarısını bitirmiş sayılır. İlk yılınızda arpacıkla başlayıp, işi sevdikten sonra tohumdan üretmeyi denemek mantıklı bir sıra.

Marketten aldığım soğan-sarımsak olur mu?

Olabilir, ama garanti değil. Marketteki bazı ürünler filizlenmeyi geciktirici işlemlerden geçer ya da sizin iklimize uymayan çeşitlerdir. Yerel bir tohumcudan ya da pazardan, yerli çeşit almak çok daha güvenli. Elinizde filiz vermeye başlamış, dip kısmı yeşillenmiş bir sarımsak varsa onu ekmeyi deneyebilirsiniz — kaybedecek bir şey yok.

Ekim zamanı ne zaman?

Bu, en kritik soru. Sarımsak sonbahar bitkisidir: ilk donlardan birkaç hafta önce, toprak hâlâ işlenebilir durumdayken ekilir. Kışı toprakta geçirir, kök salar, baharda hızla büyür ve yazın hasat edilir. Sarımsağın soğuğa ihtiyacı var; baharda ektiğinizde çoğu zaman baş bağlamaz, tek parça kalır.

Soğan ise daha esnek. Arpacık soğanı sonbaharda da, ilkbaharda toprak tava geldiğinde de ekebilirsiniz. Taze yeşil soğan istiyorsanız sonbahar ve ilkbahar aralıkları boyunca 2-3 haftada bir küçük partiler halinde ekmek, mutfakta kesintisiz hasat sağlar. Bölgenizin ilk don ve son don tarihlerini bilmek burada her şeyi kolaylaştırır; mevsimsel ekim takvimini bir kere çıkarıp duvara asmak iyi bir alışkanlıktır.

Adım adım ekim

Yeri seçin. Günde en az 6 saat güneş alan bir köşe gerekiyor. Balkonda yetiştireceksen derinliği 20-25 cm olan uzun bir saksı ya da bahçe kasası ideal; genişlikten çok derinlik önemli değil, ama kök bölgesinin sıkışmaması gerekiyor.
Toprağı hazırlayın. İkisi de gevşek, süzek ve organik maddesi bol toprak ister. Ağır killi toprakta baş küçük kalır, çürüme riski artar. Toprağı 20-25 cm derinlikte havalandırın, taş ve kök artıklarını alın. İyi yanmış elenmiş gübre veya olgun kompost karıştırın — ham hayvan gübresi kesinlikle olmaz, kokar ve kökü yakar. Kendi kompostunuz varsa burası tam yeri.
Dişleri ayırın. Sarımsak başını ekimden hemen önce, en fazla bir gün önce dişlerine ayırın. Erken ayırırsanız dişler kurur. Kabuklarını soymayın; o zar koruyucudur. En iri ve sağlam dişleri seçin, küçük iç dişleri mutfağa bırakın. İri diş = iri baş.
Derinlik ve yön. Sarımsak dişini sivri ucu yukarı bakacak şekilde, 4-6 cm derine gömün. Ters ekilirse çıkar ama filizi kıvrılarak enerji harcar. Arpacık soğanı daha yüzeyde, uç kısmı toprak yüzeyine yakın kalacak şekilde 2-3 cm derine dikin; sivri uç yine yukarı.
Aralık bırakın. Sıra üzerinde 10-12 cm, sıralar arasında 20-25 cm. Yeşil soğan için ekiyorsanız 5-6 cm yeter. Sık ekim yeni başlayanların en sık hatası: bitkiler yukarı doğru uzar ama toprak altında baş bağlamaya yer bulamaz.
Sulayın ve örtün. Ekimden sonra bir kez iyice sulayın. Sonbahar ekiminde üzerine 3-5 cm kalınlığında saman, kuru yaprak ya da malç serin; bu örtü hem donu yumuşatır hem yabancı otu bastırır. Baharda filizler malçı kolayca aralar.
Bakım dönemi. Toprağın üst 3-4 cm'i kuruduğunda sulayın, sürekli çamur halinde tutmayın. Baharda yapraklar hızla uzarken azot ağırlıklı bir destek işe yarar; ama başlar irileşmeye başladığında gübreyi ve suyu azaltın. Aksi halde bitki yaprağa yatırım yapar, kabuk zayıf kalır, depolama ömrü düşer. Yabancı otları elle alın; çapa sığ kökleri kolayca yaralar.
Çiçek sapını kesin. Sarımsak baharın sonunda ortadan kalın, kıvrımlı bir sap çıkarabilir. Bunu dipten kesin — hem baş 20-30 gün daha büyür hem o sap mutfakta çok lezzetlidir.
Hasat. Sarımsakta alt üç-dört yaprak sararıp yattığında, üstteki yapraklar hâlâ yeşilken sökün. Soğanda yaprakların yarıdan fazlası devrildiğinde vakit gelmiştir. Çekerken çekiştirmeyin, yanından bir el aletiyle toprağı gevşetip çıkarın. Sonra gölgeli, havadar bir yerde 2-3 hafta kurutun; kabuk hışırdayınca saklamaya hazır.

Sık yapılan hatalar

Sarımsağı baharda ekmek. Baş bağlamayan tek parça sarımsakların birinci nedeni budur.
Çok derine gömmek. 8-10 cm derine giden diş çıkmakta zorlanır, geç kalır.
Aşırı sulama. Soğan ve sarımsak kök çürüklüğüne yatkındır. Süzülmeyen saksıda, drenaj deliği olmayan kapta kesin başarısız olur.
Hasadı sonuna kadar beklemek. Tüm yapraklar tamamen kuruyana kadar beklerseniz baş toprakta açılır, dişler dağılır, dayanıkl